چكيده :
هدف از توليد بدون كارخانه , استفاده بهينه از منابع تحقيقاتي و توليدي با حداقل سرمايه گذاري , هزينه و پرسنل است كه در نهايت با ايجاد يك خط مونتاژ بتوان محصول مورد نظر را توليد كرد .
در اين مقاله به اصول اساسي، تشكيلات سازماني و سيستم برنامه ريزي توليد مورد نياز براي توليد محصولات بدون نياز به ايجاد كارخانه اشاره شده و مزيتهاي اين روش نسبت به روش توليد با كارخانه مورد بررسي قرار گرفته و ساختار سازماني تشكيل دهنئده سيستم مذكور تشريح شده است .
كليد واژه : توليد بدون كارخانه , توليد غير متمركز , ساختار سازماني , تكنولوژي , رقابت
- مقدمه
امروزه مسئله بهره وري و استفاده بهينه از تمامي امكانات توليدي در توسعه اقتصادي و اجتماعي كشورها نقش كليدي دارد . افزايش قابليتهاي بهره گيري از منابع توليدي مي تواند حركت موثري در توليد كمي و كيفي محصولات صنعتي ايجاد نمايد .
منابع قوي توليد در هر كشوري , سرمايه گذاري ثابت در ساختمانها و تجهيزات و همچنين در تربيت نيروي انساني متخصص براي توليد است . نياز به توليد بدون كارخانه (1) خصوصاً به دليل تنوع در توليدات , عمر كوتاه محصول , تغيير سريع تكنولوژي و تغيير شديد بازار تقاضا , اقتصادي بودن اين روش را توجيه مي كند .
تولید مشارکتی با همکاری کارگاههای کوچک، یکی از استراتژیهای مناسب توسعه صنعتی است که در دهه های اخیر در کشورهای مختلف بکار گرفته شده و تا بحال نتایج مفید و مؤثری از بکارگیری آن حاصل گردیده است. بطوریکه بدلیل مزایای خاص که این سیستم دارد، قابلیت بکارگیری آن در کشورهای مختلف به اثبات رسیده است. با توجه به ماهیت ساختار اجتماعی و اقتصادی کشور ما و نیاز مبرمی که به توسعه در ابعاد مختلف و خصوصاً توسعه صنعتی وجود دارد، استفاده از روش تولید مشارکتی از طریق همکاری کارخانه های بزرگ صنعتی با کارگاههای کوجک، گام مؤثری در تسریع روند توسعه، اشتغال، افزایش کارآیی و بهره وری در کارگاههای کوچک می باشد. مشارکت کارگاههای کوچک از آن جهت که این کارگاهها دارای امکانات و سرمایه های انسانی مناسبی می باشند و قابلیت گسترش آن در بیشتر نقاط کشور براحتی امکان پذیر است، اهمیت زیادی دارد. علاوه بر این با توجه به اینکه فعالیت این کارگاهها عمدتاً بر مبنای سیستم سفارشی و انجام خدمات مختلف می باشد، شرایط لازم برای برنامه ریزی در این واحدها و استفاده کامل از ظرفیتهای موجود در آنها فراهم نمی گردد. استفاده از این روش می تواند زمینه استفاده کامل از منابع و امکانات در دسترس این کارگاهها را فراهم سازد. علاوه بر این با توسعه سیستم تولید مشارکتی این شرایط و فرصت برای کارگاههای کوچک ایجاد می گردد که در تهیه و فراهم کردن بسیاری از امکانات مورد نیاز برای تک تک این واحدها صرفه جویی شده بطوریکه در این روش نیاز به ایجاد واحدهای خدمات اداری و پشتیبانی و ... برای تک تک واحدها نمی باشد و با متمرکز شدن این کارگاهها در یک مکان واحد و یا برقراری سیستم ارتباطی منسجم، امکان بهره گیری از تسهیلات مشترک و استفاده بیشتر از منابع در دسترس، برای آنها افزایش خواهد یافت. با توجه به موارد فوق هدف این طرح، امکانسنجی ایجاد کارگاههای بزرگ صنعتی با مشارکت کارگاههای کوچک در سطح استان فارس می باشد.
ساختار سازماني : در سيستم توليد بدون كارخانه , ساختار سازماني خاصي مورد استفاده قرار مي گيرد كه جزئيات آن با توجه به ماهيت توليدي موسسات با هم متفاوت مي باشد. بعنوان مثال بسياري از كارخانجات معتبر جهان مانندIBM ‘ TOYOTA و … تنها با داشتن يك خط مونتاژ تمام اتوماتيك, كليه قطعات مورد نياز خود را از ديگر واحدهاي توليدي تامين مي نمايد. اينگونه شركتها داراي دپارتمانهاي طراحي و كنترل كيفيت بسيار قوي هستند كه تمامي قطعات, ابزار آلات و … را طراحي كرده و نقشه هاي فني مربوطه را تهيه مي نمايند و به صنايع ديگر سفارش مي دهند. پس از آن در تمام مراحل ساخت و تحويل گيري, نقش حساس كنترل كيفيت مطرح مي باشد كه با استفاده از تكنيكهاي قوي بتوانند مجموعه محصول را از قطعات رسيده سوار نمايند.
عناصر اصلي تشكيل دهنده ساختار سازماني سيستم توليد بدون كارخانه را مي توان شامل موارد زير دانست:
الف) مديريت سيستم :
مديريت نقش ايجاد هماهنگي و ارتباط هر يك از عناصر سازمان را عهده دار است . هدف اصلي مديريت, ايجاد هماهنگي, ارتباط صحيح قسمتهاي مختلف سازمان بمنظور تحقق توليد بدون كارخانه بصورت بهينه است.
مديريت سيستم بايد علاوه بر نقش ايجاد هماهنگي در خصوص رقابت تكنولوژي, بقاء و توسعه نقش سازمان, نسبت به اخذ تصميمات استراتژيك نيز اقدام نمايد.